Hakediş Kesintileri: Teminat, Stopaj, Kesinti Kalemleri

Hakediş süreçlerinde uygulamada çoğu zaman hazırlanan hakediş tutarı ile hesaba yatan ödeme arasında fark oluşur. Bunun temel nedeni hakediş kesintileridir.

Teminat kesintileri, stopaj, cezalar ve sözleşmeye bağlı diğer kalemler; hakedişin net tutarını doğrudan etkiler.

Hakediş Kesintileri Nedir?

Hakediş kesintileri, yapılan imalat karşılığında hesaplanan brüt hakediş tutarından, sözleşme ve mevzuat gereği düşülen tutarlardır. Amaç, işverenin risklerini azaltmak, vergi yükümlülüklerini yerine getirmek ve sözleşmeye uygunluğu sağlamaktır.

Bu nedenle hakedişte görülen tutar ile taşeronun veya alt yüklenicinin hesabına geçen tutar çoğu zaman aynı olmaz. Brüt hakediş ile net ödenecek tutar arasındaki farkı belirleyen unsur, bu kesinti kalemleridir.

Hakedişte En Yaygın Kesinti Kalemleri

Uygulamada hakedişlerde en sık karşılaşılan kesintiler aşağıdaki başlıklar altında toplanır:

• Teminat kesintileri
• Hakediş stopajı
• Gecikme ve sözleşme cezaları
• Avans mahsupları
• Sözleşmeye özel diğer kesintiler

Her bir kalem farklı bir amaca hizmet eder ve farklı hesaplama mantığına sahiptir.

Teminat Kesintisi Nedir ve Neden Uygulanır?

Teminat kesintisi, yüklenicinin işi sözleşmeye uygun şekilde ve eksiksiz tamamlamasını güvence altına almak için yapılan kesintidir. İşveren açısından bu kesinti, ileride doğabilecek eksik imalat veya kusurlu iş riskine karşı bir sigorta niteliğindedir.

Uygulamada teminat kesintisi genellikle yüzde oranı üzerinden hesaplanır. En yaygın oranlar %5 ile %10 arasındadır. Bu oran sözleşmede açıkça belirtilir.

Teminat kesintisinin temel özellikleri şunlardır:

• Hakediş tutarı üzerinden hesaplanır
• Her hakedişte belirlenen oranda kesilir
• Geçici kabul veya kesin kabul sonrasında iade edilir

Bazı sözleşmelerde teminatın bir kısmı geçici kabulde, kalan kısmı ise kesin kabulde ödenir. Bu nedenle teminat kesintisi, kısa vadeli bir kayıp değil, ertelenmiş bir alacak olarak değerlendirilmelidir.

Hakediş Stopajı (Teminat Stopajı ile Karıştırılmamalı)

Hakediş stopajı, vergi mevzuatı kapsamında yapılan bir kesintidir. En sık yapılan hatalardan biri, teminat kesintisi ile stopajın aynı şey sanılmasıdır. Oysa bu iki kalem tamamen farklıdır.

Hakediş stopajı:

• Vergi amaçlıdır
• Devlet adına kesilir
• İlgili vergi dairesine yatırılır

Stopaj oranı, işin niteliğine ve tarafların durumuna göre değişebilir. Özellikle taşeron ve alt yüklenici hakedişlerinde stopaj uygulaması yaygındır. Bu kesinti, hakediş ödemesi sırasında işveren tarafından yapılır ve yüklenicinin vergi yükümlülüğünün bir kısmını karşılar.

Önemli bir nokta da şudur: Stopaj, ilerleyen dönemlerde beyanname üzerinden mahsup edilebilir. Ancak nakit akışı açısından hakediş sırasında fiilen kesildiği için etkisi doğrudan hissedilir.

Cezalar ve Sözleşmeye Bağlı Kesintiler

Hakedişten yapılan bir diğer kesinti grubu ise sözleşmeye bağlı cezalardır. Bu kesintiler genellikle performans, süre ve kalite kriterlerine dayanır.

En sık karşılaşılan örnekler şunlardır:

• İş programına uyulmaması nedeniyle gecikme cezaları
• Teknik şartnameye aykırı imalatlar
• Eksik veya kusurlu işler
• İş güvenliği veya saha disiplinine ilişkin cezalar

Bu tür kesintilerin en kritik özelliği, tamamen sözleşmeye bağlı olmalarıdır. Sözleşmede açıkça tanımlanmayan bir ceza kalemi keyfi olarak kesilemez. Bu nedenle hakediş hazırlarken sözleşme maddeleri mutlaka kontrol edilmelidir.

Hakediş Kesintileri Nasıl Hesaplanır?

Hakediş kesintilerini anlamanın en net yolu basit bir örnek üzerinden ilerlemektir.

Örnek bir senaryo:

• Brüt hakediş tutarı: 1.000.000 TL
• Teminat kesintisi (%5): 50.000 TL
• Hakediş stopajı (%3): 30.000 TL
• Gecikme cezası: 20.000 TL

Bu durumda:

• Toplam kesinti: 100.000 TL
• Net ödenecek hakediş: 900.000 TL

Bu örnekten de görüleceği üzere, hakedişin önemli bir kısmı kesintiler nedeniyle ödemeye dönüşmeyebilir. Bu durum özellikle taşeronlar için ciddi nakit akışı sorunlarına yol açabilir.

Sahada En Sık Yapılan Hatalar

Hakediş kesintileri konusunda sahada tekrar eden bazı kritik hatalar vardır:

• Sözleşmedeki kesinti oranlarının yeterince incelenmemesi
• Teminat ve stopajın aynı kalem sanılması
• Brüt hakedişe göre nakit planı yapılması
• Kesintilerin geçici mi kalıcı mı olduğunun bilinmemesi

Bu hatalar, proje ilerledikçe finansal baskıyı artırır ve taraflar arasında gereksiz anlaşmazlıklara yol açar.

Hakedişlerden Yapılan Kesintiler ve Mahsuplar

Hakediş kesintileri, inşaat projelerinin kaçınılmaz bir parçasıdır. Asıl sorun, bu kesintilerin varlığı değil; neden yapıldığının ve nasıl hesaplandığının bilinmemesidir. Teminat, stopaj ve sözleşme cezaları doğru okunmadığında, hakediş süreci şeffaflığını kaybeder.

Hakedişleri hazırlarken ve onaylarken kesinti kalemlerini net şekilde görmek, hem yüklenici hem de taşeron açısından sağlıklı bir nakit akışı yönetimi sağlar.

Hakediş süreçlerini daha düzenli ve izlenebilir hale getirmek için, ücretsiz demo sayfamızdan bizimle iletişime geçebilirsiniz.