Eksik İmalat ve Fazla İmalat: Hakediş Uyuşmazlığı Yönetimi

Hakediş süreçlerinde yaşanan uyuşmazlıkların önemli bir bölümü, ödeme aşamasında değil; sahadaki uygulama, ölçüm ve dokümantasyon eksikliklerinde ortaya çıkar.

Eksik imalat ve fazla imalat kavramları çoğu zaman yalnızca teknik bir tartışma gibi görülse de, doğru yönetilmediğinde doğrudan hakediş bedeline, nakit akışına ve taraflar arasındaki güven ilişkisine zarar verir.

Hakediş Uyuşmazlığı Nedir ve Neden Ortaya Çıkar?

Hakediş uyuşmazlığı; yapılan imalatın miktarı, kapsamı veya bedeli konusunda tarafların uzlaşamaması durumudur. Çoğu zaman bu durum, “hakediş hazırlanırken” değil, çok daha önce başlar.

Uyuşmazlıkların temel nedenleri şunlardır:

• Sahada yapılan imalatın yeterince kayıt altına alınmaması
• Ölçüm ve metraj yöntemlerinin net tanımlanmaması
• Sözleşme kapsamının yoruma açık olması
• Revizyonların zamanında ve yazılı şekilde yapılmaması

Eksik İmalat Nedir? Hakedişte Nasıl Tespit Edilir?

Eksik imalat, sözleşmede tanımlanan işin sahada hiç yapılmaması ya da öngörülen teknik ve miktar kriterlerini karşılamayacak şekilde tamamlanmasıdır. Ancak sahada sıkça yapılan hata, eksik imalat ile kusurlu imalatın birbirine karıştırılmasıdır.

Eksik imalat genellikle şu şekillerde ortaya çıkar:

• Projede yer alan bir iş kaleminin hiç uygulanmaması
• Metrajı belirlenen miktarın altında imalat yapılması
• İşin tamamlanmadan bir sonraki imalata geçilmesi

Hakediş açısından bakıldığında, eksik imalatın sonucu nettir: Ölçülemeyen veya tamamlanmayan iş, hakedişe dahil edilmez ya da bedelinden düşülür.

Eksik imalat büyüdükçe konu yalnızca hakediş indirimi olmaktan çıkar; kabul süreçlerini, iş teslimini ve hatta proje kapanışını etkileyen bir probleme dönüşür.

Fazla İmalat Nedir? Her Fazla İmalat Hakedişte Ödenir mi?

Fazla imalat, sözleşme veya onaylı projede yer almayan ancak sahada gerçekleştirilen işlerdir.

Gerçekte fazla imalatlar üç ana gruba ayrılır:

• İşveren veya kontrol teşkilatı talimatıyla yapılan fazla imalatlar
• Uygulama sırasında zorunluluk nedeniyle yapılan fazla imalatlar
• Yüklenicinin kendi inisiyatifiyle yaptığı fazla imalatlar

Hakediş açısından belirleyici olan, fazla imalatın neden ve nasıl yapıldığıdır. Yazılı onayı bulunmayan, sözleşme kapsamı netleştirilmemiş fazla imalatlar çoğu zaman hakediş aşamasında reddedilir.

Ölçüm ve Metraj Farkları Uyuşmazlığı Nasıl Tetikler?

Hakediş uyuşmazlıklarının en sık görülen nedenlerinden biri ölçüm ve metraj farklılıklarıdır. Aynı imalat için sahada yapılan ölçüm ile teknik ofiste çıkarılan metrajın örtüşmemesi, hakediş sürecini doğrudan kilitler.

Bu farklar genellikle şu durumlardan kaynaklanır:

• Sahada ölçümün sistematik yapılmaması
• Ataşmanların eksik veya geç hazırlanması
• Gerçekleşen proje dokümanları oluşmadan metraj çıkarılması

Bu durumda taraflar aynı işi tartışmaz; aynı işi farklı sayılarla ifade eder. Sonuçta uyuşmazlık büyür ve hakediş onayı gecikir.

Sözleşme ve Şartname Kaynaklı Uyuşmazlıklar

Eksik ve fazla imalat tartışmalarının büyük bölümü, sözleşme ve teknik şartname yorumlarından kaynaklanır. Özellikle poz tariflerinin net olmadığı, kapsamın açıkça tanımlanmadığı sözleşmelerde uyuşmazlık kaçınılmazdır.

Birim fiyatlı işlerde ölçüm ön plana çıkarken, götürü bedel işlerde kapsam tartışması yaşanır. “Bu iş sözleşmede var mıydı?” sorusu, çoğu zaman sahada net bir cevaba sahip değildir.

Bu belirsizlik, fazla imalatın hakedişe girip girmeyeceği konusunda tarafları karşı karşıya getirir.

Revizyon Süreci Doğru Yönetilmezse Ne Olur?

Revizyon, sahada yapılan değişikliklerin resmi olarak kayıt altına alınmasıdır. Ancak revizyonun zamanında yapılmaması, fazla imalatı görünmez hâle getirir.

Sahada sıkça karşılaşılan durum şudur: İş yapılır, fakat revizyon yapılmaz. Hakediş aşamasına gelindiğinde ise işin dayanağı yoktur.

Revizyon; imalat, metraj ve hakediş arasında köprü kurar. Bu köprü kurulmadığında fazla imalat hakedişte karşılık bulmaz, uyuşmazlık kaçınılmaz olur.

Hakediş Uyuşmazlığı Sahada Nasıl Çözülür?

Uyuşmazlıkların büyük bölümü hukuki aşamaya gelmeden çözülebilir. Bunun için sahada uygulanabilecek pratik adımlar vardır:

• Ortak ölçüm yapılması ve tutanak düzenlenmesi
• Metrajın revize edilerek yeniden hesaplanması
• Hakedişin geri çekilmesi veya düzeltilmesi
• Kısmi onay – kısmi red uygulamaları

Bu yöntemler, taraflar arasında güveni korur ve sürecin tıkanmasını önler.

Hakediş Uyuşmazlığı Ne Zaman Hukuki Boyuta Taşınır?

Sahada çözülemeyen uyuşmazlıklar, genellikle kabul aşamasında veya ödeme sürecinde hukuki bir boyut kazanır. Bu noktada teknik bir anlaşmazlık, bedel uyuşmazlığına dönüşür.

Bu aşamaya gelinmesi, çoğu zaman geç kalınmış bir durumdur ve hem zaman hem maliyet kaybı yaratır.

Uyuşmazlıkları Azaltmak İçin Şantiyede Alınabilecek Önlemler

Hakediş uyuşmazlıklarını tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmasa da, ciddi ölçüde azaltmak mümkündür. Bunun için:

• Günlük imalat kayıtları tutulmalı
• Fotoğraflı ve tarihli ataşmanlar hazırlanmalı
• Revizyon talepleri geciktirilmemeli
• Ölçüm ve onay sorumlulukları netleştirilmelidir

Bu disiplinler, hakediş sürecini daha öngörülebilir hâle getirir.

Dijital Hakediş Takibi Neden Daha Az Uyuşmazlık Yaratır?

Manuel takipte bilgiler dağılır, sorumluluklar bulanıklaşır. Dijital hakediş takibinde ise metraj, revizyon ve onay aynı sistem içinde ilerler.

Bu sayede eksik veya fazla imalat erken aşamada görünür hâle gelir; sorunlar büyümeden yönetilebilir.

Eksik ve Fazla İmalat Yönetilmezse Ne Kaybettirir?

Eksik ve fazla imalatlar doğru yönetilmediğinde:

• Hakedişler gecikir
• Nakit akışı bozulur
• Taraflar arasındaki güven zedelenir
• Proje kapanışı uzar

Hakediş süreçlerini daha düzenli ve izlenebilir hale getirmek için, ücretsiz demo sayfamızdan bizimle iletişime geçebilirsiniz.