Ataşman, Metraj ve Birim Fiyat Analizi: Hakedişin Temelleri

İnşaat projelerinde hakediş süreci, yapılan imalatın ölçülebilir, doğrulanabilir ve sözleşmeye uygun şekilde belgelenmesidir. Bu sürecin omurgasını ise üç temel kavram oluşturur: ataşman, metraj ve birim fiyat analizi.

Ataşman Nedir? Hakedişte Neden Zorunludur?

Ataşman, yapılan imalatın detaylı dökümünü gösteren ve hakedişin dayanağı olan teknik belgedir. Hakedişte yazan her kalem, mutlaka bir ataşmanla desteklenmelidir.

Basitçe ifade etmek gerekirse; hakediş sonuç, ataşman ise bu sonuca ulaşan kanıt setidir.

Ataşmanlarda genellikle şu bilgiler yer alır:

• İş kalemi adı ve poz numarası
• Yapılan imalatın ölçüm detayları
• Ölçü birimi (m², m³, adet vb.)
• İmalatın yapıldığı mahal / aks / kat bilgisi
• Gerekliyse kroki, çizim veya fotoğraf referansı

Ataşman olmadan hazırlanan hakedişler, denetim ve kontrol aşamasında çoğu zaman iade edilir ya da revizyon talep edilir. Bu nedenle ataşman, hakedişin “olmazsa olmaz” bileşenidir.

Metraj Analizi: Yapılan İş Nasıl Ölçülür?

Metraj, sahada yapılan imalatın nicel karşılığını ifade eder. Yani “ne kadar iş yapıldı?” sorusunun teknik cevabıdır.

Metraj analizi süreci genellikle şu şekilde ilerler:

• Sahada gerçekleşen imalatın tespiti
• Proje, keşif veya as-built çizimler üzerinden ölçüm
• Ölçülerin metraj tablosuna dökülmesi
• Ölçü birimlerine göre toplam miktarın hesaplanması

Örneğin:

• Üçüncü kat koridorunda yapılan seramik kaplama → m²
• Dökülen beton miktarı → m³
• Takılan kapı sayısı → adet

Metraj analizi, hakedişte yazılacak miktarların temelidir. Yanlış metraj, doğrudan fazla ödeme ya da eksik ödeme riskini doğurur.

Metraj ile Ataşman Arasındaki İlişki

Metraj ve ataşman birbirinden bağımsız düşünülemez.

Metraj tablosu, sayısal veriyi üretir. Ataşman ise bu sayısal verinin nasıl elde edildiğini açıklar.

İyi hazırlanmış bir ataşmanda:

• Metraj hesap adımları nettir
• Hangi ölçünün nereden alındığı bellidir
• Sahadaki imalat ile proje arasında bağ kurulabilir

Bu sayede kontrol mühendisi veya işveren, hakedişi sorgulamak yerine doğrulayabilir.

Birim Fiyat Analizi Nedir?

Birim fiyat analizi, yapılan işin birim başına maliyetini ifade eder. Hakedişte yer alan toplam tutar, metraj ile birim fiyatın çarpımıyla oluşur.

Formül oldukça basittir:

Metraj × Birim Fiyat = Hakediş Tutarı

Ancak uygulamada bu kadar basit ilerlemez. Çünkü:

• Birim fiyatlar sözleşmeye bağlıdır
• Poz tarifleri belirli şartlar içerir
• Bazı imalatlar revizyon kapsamına girer

Bu nedenle birim fiyat analizi, yalnızca rakam değil, aynı zamanda sözleşme bilgisi gerektirir.

Sözleşme, Poz ve Birim Fiyat Uyumu

Hakedişte kullanılan birim fiyatlar mutlaka sözleşmede tanımlı olmalıdır. En sık yaşanan problemlerden biri, yapılan imalatın sözleşmedeki poz ile birebir örtüşmemesidir.

Bu gibi durumlarda şu senaryolar ortaya çıkar:

• Sözleşmede olmayan imalat → yeni birim fiyat onayı gerekir
• Benzer poz kullanımı → teknik ve mali tartışma doğar
• Revize proje → metraj ve fiyat değişir

Bu nedenle birim fiyat analizi yapılırken yalnızca fiyat değil, poz tarifinin kapsamı da dikkatle incelenmelidir.

Hakedişte Ataşman – Metraj – Birim Fiyat Zinciri

Sağlıklı bir hakediş dosyasında süreç şu sırayla ilerler:

• Sahada imalat yapılır
• İmalat ölçülür ve metraj çıkarılır
• Metraj, ataşmanlarla belgelenir
• Metrajlar sözleşmedeki birim fiyatlarla eşleştirilir
• Hakediş tablosu oluşturulur ve onaya sunulur

Bu zincirin herhangi bir halkası zayıf olduğunda, hakediş süreci tıkanır.

Uygulamada En Sık Yapılan Hatalar

Sahada ve ofiste en sık karşılaşılan problemler genellikle şu noktalarda toplanır:

• Ataşman ile metrajın birebir örtüşmemesi
• Yuvarlama farkları nedeniyle şişen metrajlar
• Sözleşme dışı imalatların hakedişe eklenmesi
• Revizyonların metrajlara yansıtılmaması
• Aynı imalatın farklı hakediş dönemlerinde tekrar yazılması

Bu hakediş hataları yalnızca teknik değil, aynı zamanda ticari ve hukuki riskler de doğurur.

Hakedişin Sağlamlığı Bu Temellere Bağlıdır

Hakedişin doğru ve sorunsuz ilerlemesi, en üstteki toplam tutardan değil; en alttaki detaylardan başlar. Ataşman, metraj ve birim fiyat analizi doğru kurulmuşsa, hakediş süreci hem hızlı hem de güvenilir ilerler.

Bu üçlü yapı, yalnızca ödeme almak için değil; proje boyunca şeffaflık, kontrol ve güven sağlamak için gereklidir.

Hakediş süreçlerinde metraj, ataşman ve fiyat analizlerini daha düzenli ve izlenebilir hale getirmek için, ücretsiz demo sayfamızdan bizimle iletişime geçebilirsiniz.